Cushing u koni, czyli choroba Cushinga, obecnie określana także jako PPID (Pituitary Pars Intermedia Dysfunction), często występuje u starszych koni. W przebiegu tej choroby dochodzi do zaburzenia pracy części przysadki mózgowej, co prowadzi do nadmiernego wydzielania hormonów, w tym ACTH. Skutkiem jest rozregulowanie gospodarki hormonalnej organizmu. Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest długa, często lekko kręcona sierść. Dzięki wczesnej diagnozie, odpowiedniemu leczeniu oraz właściwemu żywieniu i zarządzaniu, koń z PPID może przez wiele lat cieszyć się dobrą jakością życia.
Co to jest PPID (choroba Cushinga u koni)?
Cushing nie jest typową chorobą starczą, ale zaburzeniem hormonalnym, które częściej pojawia się u starszych koni ze względu na zmiany zachodzące w regulacji hormonalnej mózgu. W wyniku nieprawidłowej pracy przysadki dochodzi do nadmiernej produkcji hormonów, co powoduje zaburzenia metaboliczne, osłabienie mięśni oraz spadek odporności.
Choroba występuje głównie u koni powyżej 15 roku życia. Szacuje się, że dotyczy 15 do 30 procent koni w tej grupie wiekowej, często bez świadomości właściciela.
Jak objawia się choroba Cushinga u koni? Objawy PPID i zespołu Cushinga u koni
Objawy mogą różnić się w zależności od stadium choroby. We wczesnej fazie sygnały bywają subtelne i łatwo pomylić je z naturalnym procesem starzenia. Koń może być mniej energiczny, szybciej się męczyć lub stopniowo tracić masę mięśniową.
W miarę postępu choroby objawy stają się bardziej widoczne. Zmiany w okrywie włosowej są jednymi z najbardziej charakterystycznych: sierść staje się dłuższa, gęstsza, często falowana lub kręcona, a proces linienia przebiega znacznie wolniej.
Do innych często obserwowanych objawów należą:
- zwiększone pragnienie i częstsze oddawanie moczu,
- większa podatność na infekcje,
- obniżona płodność,
- utrata mięśni,
- powiększony, obwisły brzuch,
- nieprawidłowe pocenie się.
Ponieważ nie każdy koń wykazuje wszystkie symptomy, warto zwracać uwagę nawet na niewielkie zmiany w zachowaniu, kondycji czy wyglądzie sierści, zwłaszcza u koni starszych.
Powikłania choroby Cushinga
Jednym z najpoważniejszych powikłań PPID jest ochwat. Zaburzenia hormonalne wpływają na metabolizm cukrów, przez co koń staje się szczególnie wrażliwy na ich obecność w dawce pokarmowej. W okresie jesiennym PPID jest przyczyną ochwatu w większości przypadków.
Choroba negatywnie wpływa także na odporność, co zwiększa podatność na różnego rodzaju infekcje.
Długość życia przy PPID
Jeżeli diagnoza zostanie postawiona odpowiednio wcześnie, a leczenie oraz sposób żywienia i utrzymania zostaną właściwie dopasowane, koń lub kuc z PPID może funkcjonować przez wiele lat w dobrej kondycji. Kluczowe znaczenie ma zapobieganie ochwatowi oraz dostosowanie dawki pokarmowej do zmienionego metabolizmu. Odpowiednie zarządzanie pozwala utrzymać dobrą jakość życia nawet w podeszłym wieku. PPID samo w sobie nie musi być wyrokiem, ale groźne są powikłania, zwłaszcza ochwat.
Jak diagnozuje się PPID?
Chociaż ryzyko choroby jest mniejsze u młodego konia, może ona rozwinąć się już od siódmego roku życia. W ostatnich latach przeprowadzenie odpowiednich badań nad tą chorobą stało się znacznie łatwiejsze. Do oznaczenia poziomu hormonu ACTH wystarczy pojedyncza próbka krwi, co pozwala na wiarygodne postawienie diagnozy. Jesień jest najlepszym czasem na przeprowadzenie tego badania przez weterynarza, ponieważ konie z PPID mają relatywnie znacznie wyższy poziom ACTH we krwi niż konie zdrowe. Badanie to można jednak przeprowadzić również w innym czasie.
Jaki jest lek na Cushinga u koni? Leczenie PPID i postępowanie
Choroba Cushinga nie jest uleczalna, jednak dzięki odpowiednim lekom można skutecznie kontrolować jej przebieg. Terapia polega na ograniczeniu nadmiernej produkcji hormonów w przysadce mózgowej. Pozwala to zmniejszyć objawy takie jak ospałość czy nadmierny wzrost sierści oraz ograniczyć ryzyko ochwatu. Leczenie opiera się na lekach, które hamują nadmierną produkcję hormonów w przysadce mózgowej.
Jednym z możliwych działań niepożądanych leczenia jest spadek apetytu. Może się zdarzyć, że koń przestanie chętnie jeść dotychczasową paszę i konieczne będzie znalezienie alternatywy o niskiej zawartości cukru.
Oprócz farmakoterapii bardzo ważne jest odpowiednie zarządzanie koniem z PPID. Szczególną uwagę należy zwrócić na żywienie oraz kontrolę wypasu.
Cushing (PPID) u koni a żywienie
Koń z PPID jest szczególnie wrażliwy na cukry ze względu na zaburzony metabolizm. Dlatego pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie zawartości cukru w paszy objętościowej. Można to zrobić za pomocą Pavo Roughage Quickscan. Jeśli analiza wykaże wysoki poziom cukru, warto rozważyć zmianę partii siana na taką o niższej zawartości cukrów.
Oprócz odpowiedniego siana zaleca się stosowanie paszy treściwej lub balancera bez zbóż, o niskiej zawartości cukru i skrobi, z dodatkowym wsparciem dla odporności oraz układu pokarmowego.
Wybór produktu zależy od kondycji konia:
Dla koni w dobrej kondycji lub z tendencją do nadwagi odpowiednim rozwiązaniem jest Pavo 18Plus Vital. Ten bezzbożowy balancer dostarcza wszystkich niezbędnych witamin i minerałów oraz wspiera odporność.
Dla koni z niedowagą lub tendencją do jej utraty dobrym wyborem jest Pavo 18Plus Sensitive. To bezzbożowa mieszanka typu muesli, dostosowana do potrzeb wrażliwych koni, wspierająca odporność i trawienie.
Jeśli koń ma trudności z utrzymaniem masy ciała, można włączyć zamienniki paszy objętościowej, takie jak Pavo WeightLift, Pavo FibreBeet czy Pavo SpeediBeet. Produkty te są bezzbożowe i bardzo niskocukrowe.
W niektórych przypadkach konie mogą skorzystać z dodatkowego wsparcia suplementacyjnego, na przykład Pavo 18Plus Cushin.
Podczas wypasu należy także uwzględnić zawartość cukrów w trawie, w tym fruktanów, i odpowiednio kontrolować dostęp do pastwiska.
